چیدمان کالا در انبار زمانی اصولی است که کالاها علاوه بر استفاده مناسب از فضای موجود، به شکل ایمن و قابل دسترس قرار بگیرند. برای این کار باید کالاها بر اساس نوع، وزن، ابعاد، میزان گردش و شرایط نگهداری دسته بندی شوند و برای هر گروه محل مناسبی در نظر گرفته شود.
چیدمان صحیح فقط به پر کردن فضای انبار محدود نمی شود. اگر کالاها بیش از حد فشرده شوند یا مسیرهای دسترسی مسدود شوند، جابه جایی آنها دشوار می شود و احتمال آسیب به کالا و کارکنان افزایش پیدا می کند. بنابراین هدف اصلی، ایجاد تعادل بین ظرفیت ذخیره سازی، دسترسی، نظم و ایمنی است.
چرا چیدمان کالا در انبار اهمیت دارد؟
چیدمان مناسب باعث می شود از فضای موجود بهتر استفاده شود و کارکنان بتوانند کالاها را سریع تر پیدا، جابه جا و آماده ارسال کنند. در مقابل، چیدمان نامناسب ممکن است بخشی از فضای انبار را بلااستفاده کند و زمان بیشتری برای پیدا کردن یا انتقال کالا نیاز باشد.
مهم ترین نتایج یک چیدمان اصولی عبارتند از:
- استفاده بهتر از فضای کف و ارتفاع انبار
- دسترسی سریع تر به کالاها
- کاهش جابه جایی های غیرضروری
- کاهش احتمال آسیب دیدن کالا
- ایجاد مسیرهای مشخص برای رفت و آمد
- ساده تر شدن کنترل موجودی
- افزایش نظم و قابلیت مدیریت انبار
در واقع، یک انبار منظم فقط ظاهری مرتب ندارد؛ نحوه قرار گرفتن کالاها باید با فرآیند ورود، نگهداری، برداشت و خروج آنها نیز هماهنگ باشد.
اصول چیدمان کالا در انبار چیست؟
برای چیدمان اصولی کالا باید ابتدا مشخص شود چه کالاهایی در انبار قرار می گیرند، چه مقدار فضا نیاز دارند، چند بار جابه جا می شوند و چه شرایطی برای نگهداری آنها لازم است. سپس بر اساس این اطلاعات، محل مناسب هر گروه مشخص می شود.
دسته بندی کالاها قبل از چیدمان
اولین مرحله در چیدمان کالا در انبار، دسته بندی موجودی است. کالاهایی که ویژگی مشابه دارند یا معمولا در کنار یکدیگر استفاده می شوند، می توانند در محدوده مشخصی از انبار قرار بگیرند.
برای دسته بندی می توان معیارهای مختلفی مانند موارد زیر را در نظر گرفت:
- نوع کالا
- ابعاد و وزن
- شرایط نگهداری
- میزان مصرف یا فروش
- تاریخ ورود و خروج
- نوع بسته بندی
- میزان حساسیت کالا
دسته بندی مناسب باعث می شود محل قرارگیری کالاها قابل پیش بینی باشد و پیدا کردن آنها زمان کمتری بگیرد.
تعیین محل مناسب برای هر کالا
پس از دسته بندی، باید برای هر گروه محل مشخصی در نظر گرفته شود. کالاهایی که بیشتر از سایر اقلام برداشت می شوند، بهتر است در محلی قرار بگیرند که دسترسی به آنها آسان باشد.
در مقابل، کالاهایی که گردش کمی دارند را می توان در بخش هایی قرار داد که دسترسی به آنها کمتر مورد نیاز است. این روش باعث می شود فضای مناسب و مسیرهای دسترسی برای کالاهای پرتردد آزاد بماند.
محل قرارگیری هر کالا باید در سیستم ثبت موجودی یا نقشه داخلی انبار نیز مشخص باشد تا کارکنان مجبور نباشند برای پیدا کردن کالا کل فضای انبار را جستجو کنند.
استفاده از فضای عمودی انبار
یکی از راه های افزایش ظرفیت ذخیره سازی، استفاده از ارتفاع انبار است. در صورتی که کالا، قفسه و تجهیزات لازم اجازه دهند، می توان بخشی از موجودی را در طبقات بالاتر قرار داد و از سطح کف بهتر استفاده کرد.
با این حال، نباید صرفا به دلیل وجود فضای خالی بالای سر کالاها، آنها را در ارتفاع زیاد روی هم قرار داد. وزن کالا، مقاومت بسته بندی، پایداری چیدمان، ظرفیت قفسه و روش دسترسی باید قبل از چیدمان عمودی بررسی شود.
به همین دلیل در انبارهای دارای قفسه بندی، ارتفاع هر طبقه و ظرفیت مجاز آن باید متناسب با نوع بار تعیین شود.
حفظ مسیرهای دسترسی و راهروها
یکی از مهم ترین اصول چیدمان کالا در انبار، آزاد نگه داشتن مسیرهای عبور و دسترسی است. قرار دادن کالا در مسیرهای رفت و آمد ممکن است علاوه بر دشوار کردن جابه جایی، خطر برخورد یا سقوط کالا را افزایش دهد.
راهروها باید به اندازه ای باشند که کارکنان و تجهیزات مورد استفاده در انبار بتوانند بدون مشکل در آنها حرکت کنند. عرض مناسب مسیر به نوع تجهیزات، ابعاد بار و روش جابه جایی بستگی دارد.
همچنین بهتر است مسیر ورود کالا، محل نگهداری و مسیر خروج تا حد امکان منظم و قابل تشخیص باشد. این موضوع از رفت و آمدهای غیرضروری در داخل انبار جلوگیری می کند.
چیدمان کالا بر اساس میزان گردش
همه کالاها به یک اندازه جابه جا نمی شوند. به همین دلیل یکی از روش های کاربردی در چیدمان کالا این است که موجودی بر اساس میزان گردش دسته بندی شود.
کالاهای پرتردد بهتر است در نقاطی قرار بگیرند که دسترسی به آنها سریع تر باشد. کالاهای کم گردش را می توان در قسمت های دورتر یا طبقات بالاتر قرار داد؛ البته مشروط بر اینکه شرایط نگهداری و دسترسی ایمن آنها رعایت شود.
این روش باعث می شود زمان لازم برای برداشت سفارش کاهش پیدا کند و کارکنان برای جابه جایی کالاهای پرمصرف مسیرهای طولانی طی نکنند.
رعایت وزن و ابعاد کالا در چیدمان
وزن و ابعاد کالا باید مستقیما در تعیین محل قرارگیری آن تاثیر داشته باشد. کالاهای سنگین معمولا نباید در ارتفاع بالا یا در محلی قرار بگیرند که دسترسی و جابه جایی آنها دشوار است.
در چیدمان قفسه ای نیز باید ظرفیت مجاز هر طبقه رعایت شود. قرار دادن بار سنگین تر از ظرفیت قفسه می تواند باعث آسیب به تجهیزات یا سقوط کالا شود.
همچنین کالاهای بزرگ نباید مسیر دسترسی را اشغال کنند. اگر کالایی ابعاد زیادی دارد، بهتر است از ابتدا محل مناسبی برای آن در نظر گرفته شود تا مجبور به تغییر مداوم چیدمان نشوید.
روش چیدمان کالا در انبار بر اساس نوع کالا
روش مناسب چیدمان به ماهیت کالا بستگی دارد و نمی توان یک روش ثابت را برای همه موجودی ها استفاده کرد.
برای کالاهای بسته بندی شده و کارتن ها، قرار دادن اقلام مشابه در محدوده مشخص و استفاده از قفسه یا پالت می تواند کنترل موجودی را ساده تر کند. در این حالت باید به مقاومت بسته بندی و حداکثر ارتفاع مجاز چیدمان توجه شود.
برای کالاهای سنگین، بهتر است محل نگهداری در ارتفاع پایین تر و نزدیک به مسیر مناسب جابه جایی انتخاب شود. کالاهای حساس نیز باید در شرایطی قرار بگیرند که احتمال ضربه، فشار، رطوبت یا سایر عوامل آسیب زا کاهش پیدا کند.
برای وسایل منزل نیز بهتر است وسایل بر اساس نوع و اندازه دسته بندی شوند و بین اقلام شکننده و سایر وسایل فاصله یا محافظ مناسب وجود داشته باشد. اگر حجم وسایل زیاد است و فضای مناسبی برای نگهداری آنها ندارید، استفاده از اجاره انبار برای وسایل منزل می تواند راهکاری برای نگهداری منظم و جدا از فضای مسکونی باشد.
چگونه فضای انبار را برای چیدمان کالا بهتر استفاده کنیم؟
برای استفاده بهتر از فضای انبار، ابتدا باید فضای قابل استفاده را از مسیرهای دسترسی و بخش های عملیاتی جدا کنید. سپس محل قرارگیری کالاها را بر اساس اندازه، وزن و میزان گردش مشخص کنید.
چند روش کاربردی برای استفاده بهتر از فضا عبارتند از:
- استفاده از ارتفاع: در صورت مناسب بودن شرایط، بخشی از کالاها را در طبقات بالاتر قرار دهید.
- کاهش فضای بلااستفاده: فاصله های غیرضروری بین کالاها و قفسه ها را بررسی کنید.
- تفکیک کالاها: کالاهای مشابه را در محدوده مشخص قرار دهید.
- مشخص کردن محل هر کالا: برای هر گروه از کالاها یک محل مشخص تعریف کنید.
- قرار دادن کالاهای پرتردد در دسترس: کالاهایی که بیشتر برداشت می شوند را در نقاط مناسب تر قرار دهید.
- حفظ مسیرهای عبور: فضای لازم برای حرکت افراد و تجهیزات را از قبل مشخص کنید.
اگر قرار است فضای جدیدی برای نگهداری کالا اجاره شود، بهتر است قبل از انتخاب انبار، حجم کالا، ابعاد بسته ها و روش چیدمان مشخص شود. برای مثال، در اجاره انبار کانتینری باید علاوه بر ظرفیت اسمی فضا، ابعاد داخلی، نحوه ورود کالا و امکان دسترسی به اقلامی که در بخش های داخلی قرار می گیرند نیز بررسی شود.
نکات ایمنی در چیدمان کالا در انبار
چیدمان کالا باید به گونه ای باشد که خطر سقوط، برخورد، گیر کردن یا آسیب دیدن افراد و کالاها را کاهش دهد. هیچ مقدار افزایش ظرفیت ذخیره سازی نباید به قیمت حذف مسیرهای ایمن یا نادیده گرفتن ظرفیت تجهیزات انجام شود.
مهم ترین نکات ایمنی عبارتند از:
- کالاها را پایدار و متناسب با وزن و ابعاد آنها قرار دهید.
- ظرفیت مجاز قفسه ها را رعایت کنید.
- کالاهای سنگین را در ارتفاع نامناسب قرار ندهید.
- راهروها و مسیرهای خروج را مسدود نکنید.
- کالاهای آسیب دیده یا بسته بندی های ناپایدار را از سایر موجودی جدا کنید.
- برای کالاهای شکننده از محافظ و بسته بندی مناسب استفاده کنید.
- از قرار دادن کالا در محل هایی که احتمال سقوط یا برخورد با تجهیزات وجود دارد خودداری کنید.
- مسیرهای عبور تجهیزات جابه جایی را از محل نگهداری کالا مشخص و جدا کنید.
در چیدمان قفسه ای نیز باید وضعیت قفسه ها به صورت دوره ای بررسی شود. اگر بخشی از قفسه آسیب دیده یا تغییر شکل داده باشد، قرار دادن بار روی آن می تواند خطرناک باشد.
سوالات متداول درباره چیدمان کالا در انبار
بهترین روش چیدمان کالا در انبار چیست؟
بهترین روش، روشی است که کالاها را بر اساس نوع، وزن، ابعاد، میزان گردش و شرایط نگهداری دسته بندی کند و در عین استفاده مناسب از فضا، دسترسی و ایمنی را حفظ کند. یک روش واحد برای همه انبارها وجود ندارد.
کالاهای سنگین را کجای انبار قرار دهیم؟
کالاهای سنگین معمولا باید در ارتفاع پایین تر و در محل هایی قرار بگیرند که امکان جابه جایی ایمن آنها وجود داشته باشد. ظرفیت قفسه یا تجهیزات نگهداری نیز باید برای وزن کالا مناسب باشد.
چگونه از فضای انبار بهتر استفاده کنیم؟
استفاده از ارتفاع، قفسه بندی مناسب، حذف فضای بلااستفاده، دسته بندی کالاها و قرار دادن اقلام پرتردد در نقاط قابل دسترس از روش های موثر برای استفاده بهتر از فضای انبار هستند.
آیا کالاهای پرمصرف باید نزدیک ورودی انبار باشند؟
در بسیاری از انبارها قرار دادن کالاهای پرتردد در محدوده ای با دسترسی آسان می تواند زمان برداشت و جابه جایی را کاهش دهد. با این حال، محل دقیق باید بر اساس مسیر ورود و خروج، نوع عملیات و شرایط انبار تعیین شود.
آیا چیدمان کالا در انبار روی ظرفیت آن تاثیر دارد؟
بله. نوع قفسه بندی، استفاده از ارتفاع، اندازه مسیرهای دسترسی و نحوه قرارگیری کالاها می تواند مقدار فضای قابل استفاده را تغییر دهد. البته افزایش ظرفیت نباید باعث حذف فضای لازم برای دسترسی و ایمنی شود.