لجستیک انبار مجموعه ای از فرایندهای برنامه ریزی و اجرایی برای دریافت، جابه جایی، نگهداری، کنترل، برداشت و ارسال کالا در ارتباط با انبار است. هدف آن این است که کالا در زمان مناسب، با مقدار و وضعیت درست، از محل مناسب دریافت یا ارسال شود و جریان موجودی تا حد امکان منظم و قابل کنترل باشد.

لجستیک انبار فقط به چیدن کالا در قفسه ها محدود نمی شود. دریافت کالا، کنترل موجودی، جانمایی، برداشت سفارش، بسته بندی، بارگیری، ارسال و حتی مدیریت کالاهای برگشتی می توانند بخشی از این فرایند باشند. منابع تخصصی نیز لجستیک انبار را مجموعه ای از فعالیت های مرتبط با جریان کالا از ورود تا خروج آن می دانند.

لجستیک انبار چیست؟

لجستیک انبار به مدیریت جریان کالا در داخل و پیرامون انبار گفته می شود؛ یعنی مشخص می کند کالا چگونه وارد انبار شود، کجا قرار بگیرد، چگونه موجودی آن کنترل شود، در زمان سفارش چگونه برداشت و بسته بندی شود و در نهایت چگونه برای ارسال آماده شود.

بنابراین می توان لجستیک انبار را یک زنجیره پیوسته در نظر گرفت:

• دریافت کالا
• کنترل و ثبت اطلاعات
• جانمایی و ذخیره سازی
• کنترل موجودی
• برداشت کالا
• بسته بندی و آماده سازی
• بارگیری و ارسال
• مدیریت مرجوعی در صورت نیاز

در منابع تخصصی، لجستیک ورودی شامل دریافت و انتقال کالا به داخل مجموعه و لجستیک خروجی شامل برداشت، بسته بندی، بارگیری و ارسال است. مدیریت این جریان ها در کنار نگهداری و کنترل موجودی، بخش مهمی از عملیات لجستیکی انبار را تشکیل می دهد.

لجستیک انبار چه مراحلی دارد؟

مراحل لجستیک انبار بسته به نوع کسب و کار و نوع کالا متفاوت است، اما در یک فرایند معمول می توان آن را از دریافت کالا تا ارسال و مدیریت مرجوعی دنبال کرد.

دریافت و کنترل کالا در لجستیک انبار

اولین مرحله، دریافت کالا از تامین کننده یا سایر مبادی ورودی است. در این مرحله باید کالا از نظر تعداد، مشخصات، بسته بندی و در صورت نیاز کیفیت یا وضعیت ظاهری بررسی و اطلاعات آن ثبت شود.

اشتباه در همین مرحله می تواند در ادامه باعث اختلاف موجودی، اشتباه در سفارش یا مشکل هنگام ارسال شود. به همین دلیل دریافت کالا باید با اسناد مربوط به سفارش یا انتقال تطبیق داده شود.

ذخیره سازی و جانمایی کالا در انبار

پس از دریافت، کالا باید در موقعیت مناسب قرار بگیرد. جانمایی کالا یعنی تعیین محل مناسب برای نگهداری هر کالا با توجه به عواملی مانند نوع محصول، حجم، وزن، شرایط نگهداری، میزان گردش و دسترسی مورد نیاز.

جانمایی مناسب باعث می شود کارکنان بتوانند کالا را سریع تر پیدا کنند و مسیرهای جابه جایی داخل انبار نیز منطقی تر باشد. در سیستم های مدیریت انبار، قوانین مشخصی می توانند برای تعیین محل نگهداری کالا استفاده شوند.

مدیریت موجودی در لجستیک انبار

مدیریت موجودی به ثبت و کنترل مقدار کالا و وضعیت آن در انبار مربوط است. هدف این است که اطلاعات سیستم تا حد امکان با موجودی واقعی مطابقت داشته باشد و کسب و کار بداند چه کالاهایی، با چه تعدادی و در چه موقعیتی در دسترس هستند.

برخی فعالیت های مهم این بخش عبارتند از:

• ثبت ورود و خروج کالا
• شمارش موجودی
• بررسی مغایرت های موجودی
• کنترل موجودی حداقل و حداکثر
• شناسایی کالاهای راکد یا کم گردش
• کنترل کالاهای دارای تاریخ انقضا یا سری ساخت

برداشت و آماده سازی سفارش

وقتی سفارش ثبت می شود، کالا باید از موقعیت نگهداری خود برداشت شود. این مرحله را Picking می نامند. در Picking، اقلام مورد نیاز سفارش از محل های مختلف انبار جمع آوری می شوند تا برای مرحله بعد آماده شوند.

سرعت و دقت در این مرحله اهمیت زیادی دارد. انتخاب کالای اشتباه، تعداد نادرست یا محل نامناسب می تواند باعث ارسال اشتباه و افزایش هزینه اصلاح سفارش شود.

بسته بندی، بارگیری و ارسال کالا

پس از برداشت، کالا بسته بندی و برای ارسال آماده می شود. در ادامه، سفارش ها در محل مناسب قرار می گیرند، در صورت نیاز با یکدیگر تجمیع می شوند و برای بارگیری آماده خواهند شد.

لجستیک خروجی می تواند شامل برداشت، بسته بندی، مرحله بندی سفارش، بارگیری و ارسال باشد. بنابراین پایان کار انبار صرفا تحویل کالا به بخش حمل و نقل نیست، بلکه آماده سازی صحیح سفارش نیز بخشی از جریان خروجی محسوب می شود.

لجستیک معکوس و مدیریت کالاهای برگشتی

لجستیک معکوس به مدیریت جریان کالا از مقصد به سمت کسب و کار یا انبار اشاره دارد. برای مثال اگر مشتری کالایی را مرجوع کند، باید دریافت آن، بررسی وضعیت، ثبت در سیستم و تعیین تکلیف آن انجام شود.

کالای برگشتی ممکن است دوباره قابل فروش باشد، نیاز به تعمیر یا بررسی داشته باشد یا به دلیل آسیب دیدگی از چرخه فروش خارج شود. بنابراین مدیریت مرجوعی نیز باید بخشی از فرایند لجستیکی در نظر گرفته شود.

وظایف اصلی لجستیک انبار چیست؟

وظایف لجستیک انبار را می توان در چند گروه اصلی خلاصه کرد. این وظایف به یکدیگر وابسته هستند و عملکرد ضعیف در یک بخش می تواند بر مراحل بعدی تاثیر بگذارد.

• مدیریت ورود کالا: دریافت، کنترل و ثبت کالاهای ورودی.
• مدیریت فضای انبار: تعیین محل مناسب برای ذخیره کالا و استفاده بهتر از فضای موجود.
• کنترل موجودی: بررسی مقدار و وضعیت کالا و کاهش مغایرت میان موجودی واقعی و ثبت شده.
• مدیریت سفارش: برداشت و آماده سازی اقلام مورد نیاز هر سفارش.
• بسته بندی و ارسال: آماده سازی کالا و تحویل آن برای حمل.
• مدیریت مرجوعی: دریافت، بررسی و تعیین تکلیف کالاهای برگشتی.
• هماهنگی اطلاعات: ثبت و انتقال اطلاعات مربوط به کالا، سفارش و موجودی میان بخش های مختلف.

تفاوت لجستیک انبار و انبارداری چیست؟

انبارداری بیشتر بر فعالیت های مربوط به نگهداری، سازماندهی، کنترل و جابه جایی کالا در انبار تمرکز دارد؛ اما لجستیک انبار نگاه گسترده تری به جریان کالا دارد و ارتباط میان دریافت، ذخیره سازی، موجودی، سفارش، ارسال و در صورت نیاز مرجوعی را نیز در نظر می گیرد.

در عمل، این دو مفهوم کاملا جدا از یکدیگر نیستند. انبارداری یکی از اجزای مهم عملیات لجستیک است و لجستیک انبار ارتباط میان فعالیت های مختلف مربوط به جریان کالا را بهتر نشان می دهد.

لجستیک انبار چه تاثیری بر هزینه و سرعت کسب و کار دارد؟

لجستیک انبار زمانی اهمیت بیشتری پیدا می کند که تعداد کالاها، سفارش ها یا دفعات ورود و خروج افزایش پیدا کند. یک فرایند نامنظم می تواند باعث جابه جایی های غیرضروری، اشتباه در برداشت، اشغال نامناسب فضا و افزایش زمان آماده سازی سفارش شود.

از طرف دیگر، طراحی مناسب جریان کالا می تواند به کسب و کار کمک کند تا:

• زمان پیدا کردن و برداشت کالا را کاهش دهد.
• استفاده از فضای موجود را بهتر مدیریت کند.
• مغایرت های موجودی را سریع تر شناسایی کند.
• خطاهای مربوط به سفارش و ارسال را کاهش دهد.
• فرایند دریافت و خروج کالا را منظم تر کند.
• هزینه های ناشی از جابه جایی های غیرضروری را کنترل کند.

البته هیچ روش واحدی برای همه انبارها وجود ندارد. نوع کالا، حجم موجودی، تعداد سفارش ها، تعداد کارکنان، تجهیزات و سطح فناوری مورد استفاده باید در طراحی فرایند لجستیک انبار در نظر گرفته شود.

چگونه لجستیک انبار را بهینه کنیم؟

بهینه سازی لجستیک انبار لزوما به معنی خرید تجهیزات گران یا استفاده فوری از سیستم های پیچیده نیست. ابتدا باید جریان واقعی کالا بررسی شود و نقاطی که باعث اتلاف زمان، فضا یا افزایش خطا می شوند شناسایی شوند.

1. فرایند ورود و خروج را مستند کنید: مشخص باشد کالا از کجا وارد می شود و چه مراحلی را تا خروج طی می کند.
2. محل کالاها را مشخص کنید: موقعیت های نگهداری باید قابل شناسایی و دسترسی باشند.
3. کالاهای پرگردش را بررسی کنید: محل کالاهایی که بیشتر برداشت می شوند می تواند بر زمان Picking تاثیر داشته باشد.
4. موجودی را منظم کنترل کنید: شمارش های دوره ای می توانند به شناسایی زودتر مغایرت ها کمک کنند.
5. حرکت کالا را ثبت کنید: ورود، خروج و جابه جایی های مهم باید قابل ردیابی باشند.
6. فضای انبار را بر اساس نیاز واقعی انتخاب کنید: حجم کالا، نوع کالا، دسترسی و مدت نگهداری باید در انتخاب فضا لحاظ شوند.

در انبارهای بزرگ تر یا عملیات پیچیده تر، استفاده از WMS می تواند برای مدیریت موقعیت کالا، موجودی، برداشت و سایر عملیات مفید باشد. با این حال، نرم افزار به تنهایی مشکل یک فرایند نامناسب را حل نمی کند و ابتدا باید ساختار عملیاتی مشخص باشد.

جمع بندی لجستیک انبار

لجستیک انبار به مدیریت جریان کالا از زمان ورود تا نگهداری، برداشت، آماده سازی، ارسال و در صورت نیاز برگشت کالا مربوط است. بنابراین مفهوم آن گسترده تر از صرفا نگهداری کالا در قفسه است.

برای داشتن یک فرایند مناسب، باید دریافت کالا، جانمایی، کنترل موجودی، Picking، بسته بندی، بارگیری و ارسال به صورت یک جریان هماهنگ دیده شوند. انتخاب فضای مناسب نیز یکی از بخش های مهم برنامه ریزی انبار است؛ به ویژه برای کسب و کارهایی که حجم موجودی آنها در حال افزایش است یا به فضای موقت برای نگهداری کالا نیاز دارند.

سوالات متداول درباره لجستیک انبار

لجستیک انبار چیست؟

لجستیک انبار مجموعه فرایندهای مربوط به دریافت، نگهداری، جابه جایی، کنترل، برداشت، بسته بندی و ارسال کالا در ارتباط با انبار است. مدیریت کالاهای برگشتی نیز می تواند بخشی از این فرایند باشد.

مراحل لجستیک انبار چیست؟

مراحل اصلی شامل دریافت و کنترل کالا، جانمایی و ذخیره سازی، مدیریت موجودی، برداشت سفارش، بسته بندی، آماده سازی برای بارگیری، ارسال و در صورت نیاز مدیریت کالاهای برگشتی است.

تفاوت لجستیک انبار و انبارداری چیست؟

انبارداری بیشتر بر نگهداری، سازماندهی و کنترل کالا در انبار تمرکز دارد، در حالی که لجستیک انبار جریان کالا را از ورود تا خروج و ارتباط میان مراحل مختلف این فرایند در نظر می گیرد.

لجستیک ورودی و خروجی انبار چه تفاوتی دارند؟

لجستیک ورودی به جریان کالا به سمت کسب و کار یا انبار مربوط است؛ در حالی که لجستیک خروجی بر جریان کالا از انبار به سمت مشتری یا مقصد بعدی تمرکز دارد.

آیا WMS بخشی از لجستیک انبار است؟

WMS یا سیستم مدیریت انبار یک ابزار نرم افزاری برای کنترل و مدیریت عملیات انبار است. WMS می تواند از فعالیت هایی مانند دریافت، جانمایی، کنترل موجودی، برداشت و ارسال پشتیبانی کند، اما خود لجستیک انبار مفهومی گسترده تر از یک نرم افزار است.