برای محاسبه فضای انبار نباید فقط تعداد کالاها یا متراژ کف انبار را در نظر گرفت. فضای واقعی مورد نیاز به ابعاد کالا، تعداد اقلام، امکان چیدمان روی هم، ارتفاع قابل استفاده، فضای راهرو و نحوه دسترسی به کالاها بستگی دارد. به همین دلیل ممکن است دو کسب و کار با تعداد کالای یکسان، به متراژ متفاوتی از انبار نیاز داشته باشند.

یک روش ساده برای شروع این است که ابتدا حجم یا سطح اشغال کالاها را محاسبه کنید، سپس فضای لازم برای دسترسی، جابه جایی و چیدمان را به آن اضافه کنید. اگر قصد اجاره انبار دارید، این محاسبه کمک می کند متراژ مورد نیاز خود را بهتر تخمین بزنید و فضای بسیار بزرگ یا کوچک انتخاب نکنید.

برای محاسبه فضای انبار از کجا شروع کنیم؟

اولین مرحله در محاسبه فضای انبار، مشخص کردن موجودی واقعی یا حداکثر موجودی مورد انتظار است. استفاده از موجودی متوسط همیشه نتیجه دقیقی نمی دهد؛ زیرا در زمان افزایش سفارش یا خرید عمده، حجم کالا بیشتر می شود و ممکن است فضای کافی نداشته باشید.

برای شروع این اطلاعات را مشخص کنید:

• تعداد کالا یا بسته هایی که باید نگهداری شوند.
• طول، عرض و ارتفاع هر کالا یا بسته.
• وزن کالا و محدودیت های مربوط به چیدمان آن.
• امکان قرار دادن کالاها روی یکدیگر.
• ارتفاع قابل استفاده در انبار.
• نیاز به قفسه، پالت یا تجهیزات نگهداری.
• فضای مورد نیاز برای رفت و آمد و دسترسی به کالا.
• فضای لازم برای ورود، خروج و موقت قرار دادن کالاها.

هرچه اطلاعات اولیه دقیق تر باشد، نتیجه محاسبه فضای انبار نیز به شرایط واقعی نزدیک تر خواهد بود.

فرمول محاسبه فضای انبار چیست؟

یک فرمول واحد برای تمام انبارها وجود ندارد، اما می توان محاسبه را با این رابطه ساده شروع کرد:

فضای پایه مورد نیاز = تعداد کالا × مساحت اشغال هر کالا

سپس باید فضای مورد نیاز برای راهرو، دسترسی، چیدمان و بخش های عملیاتی را به این عدد اضافه کرد.

برای کالاهایی که به صورت بسته بندی شده نگهداری می شوند، مساحت اشغال هر واحد از ضرب طول در عرض آن به دست می آید:

مساحت هر کالا = طول × عرض

اگر ارتفاع نیز اهمیت داشته باشد، حجم کالا از فرمول زیر محاسبه می شود:

حجم هر کالا = طول × عرض × ارتفاع

این تفاوت مهم است؛ زیرا در انبارهایی که از ارتفاع برای ذخیره سازی استفاده می شود، تنها محاسبه متراژ کف تصویر کاملی از ظرفیت انبار ارائه نمی دهد.

محاسبه فضای اشغال شده توسط کالا

فرض کنید 100 کارتن دارید که هر کدام 0.5 متر طول و 0.4 متر عرض دارند. فضای کف مورد نیاز برای قرار دادن یک کارتن برابر با 0.2 متر مربع است.

بنابراین:

100 × 0.2 = 20 متر مربع

این عدد فقط فضای خالص قرارگیری کارتن ها است و هنوز راهرو، فاصله دسترسی و فضای لازم برای جابه جایی کالا در آن محاسبه نشده است.

محاسبه فضای لازم برای راهرو و دسترسی

یکی از اشتباهات رایج در محاسبه فضای انبار این است که تمام متراژ را قابل استفاده برای چیدمان کالا فرض کنیم. در عمل بخشی از انبار باید برای رفت و آمد، جابه جایی کالا، دسترسی به قفسه ها و عملیات ورود و خروج آزاد بماند.

مقدار این فضا به نوع انبار و روش جابه جایی کالا بستگی دارد. انباری که کالاها در آن به صورت دستی جابه جا می شوند با انباری که لیفتراک در آن حرکت می کند، نیاز فضایی یکسانی ندارد.

بنابراین هنگام محاسبه فضای انبار باید مشخص کنید کالاها چگونه وارد، جابه جا و خارج می شوند. عرض مسیرها نیز باید متناسب با تجهیزات جابه جایی و الزامات ایمنی تعیین شود و نباید صرفا برای افزایش ظرفیت انبار کاهش پیدا کند.

محاسبه فضای مورد نیاز برای چیدمان عمودی

اگر کالا قابلیت قرار گرفتن روی هم یا نگهداری در قفسه را داشته باشد، می توان از ارتفاع انبار برای افزایش ظرفیت استفاده کرد. در این حالت تعداد طبقات یا ارتفاع مجاز چیدمان، مقدار فضای کف مورد نیاز را کاهش می دهد.

برای مثال، اگر 60 بسته داشته باشید و بتوانید آنها را در سه ردیف ارتفاعی قرار دهید، تعداد موقعیت های مورد نیاز روی زمین کمتر از حالتی خواهد بود که تمام بسته ها فقط در یک سطح قرار بگیرند.

البته امکان چیدمان عمودی فقط به ارتفاع سقف بستگی ندارد. وزن کالا، مقاومت بسته بندی، نوع قفسه، تجهیزات جابه جایی و الزامات ایمنی نیز باید در نظر گرفته شوند. بنابراین نباید صرفا بر اساس ارتفاع خالی انبار، ارتفاع چیدمان را تعیین کرد.

یک مثال ساده برای محاسبه فضای انبار

فرض کنید یک فروشگاه قصد دارد 200 کارتن کالا را در انبار نگهداری کند. ابعاد هر کارتن 50 در 40 سانتی متر است.

ابتدا مساحت کف هر کارتن را محاسبه می کنیم:

0.5 × 0.4 = 0.2 متر مربع

اگر تمام کارتن ها فقط در یک سطح قرار بگیرند:

200 × 0.2 = 40 متر مربع

اما این 40 متر مربع فضای خالص کالا است. برای دسترسی به کارتن ها، ایجاد مسیر رفت و آمد و انجام عملیات جابه جایی، به فضای بیشتری نیاز داریم.

حالا فرض کنید امکان چیدمان کارتن ها در دو طبقه وجود داشته باشد. در این حالت، فضای کف مورد نیاز برای خود کالا تقریبا نصف می شود:

40 ÷ 2 = 20 متر مربع

باز هم این عدد به معنی نیاز قطعی به یک انبار 20 متری نیست؛ زیرا فضای راهرو، دسترسی، فاصله از دیوارها و سایر بخش های مورد نیاز باید به آن اضافه شود.

این مثال نشان می دهد که برای محاسبه فضای انبار، تعداد کالا به تنهایی معیار مناسبی نیست و نحوه چیدمان تاثیر قابل توجهی بر فضای مورد نیاز دارد.

چه عواملی روی محاسبه فضای انبار تاثیر می گذارند؟

متراژ مورد نیاز انبار تحت تاثیر چند عامل اصلی قرار دارد. نادیده گرفتن هر یک از این عوامل می تواند باعث شود فضای انتخاب شده با نیاز واقعی کسب و کار مطابقت نداشته باشد.

• ابعاد کالا: کالاهای بزرگ به فضای کف بیشتری نیاز دارند، حتی اگر تعداد آنها کم باشد.
• ارتفاع کالا: ارتفاع بسته بندی روی امکان چیدمان و استفاده از ارتفاع انبار تاثیر دارد.
• وزن کالا: کالاهای سنگین ممکن است محدودیت بیشتری برای چیدمان عمودی داشته باشند.
• تعداد SKU: اگر کالاها تنوع زیادی داشته باشند، دسترسی و تفکیک آنها فضای بیشتری می خواهد.
• نوع قفسه بندی: قفسه بندی می تواند ظرفیت عمودی را افزایش دهد، اما خودش نیز بخشی از فضای انبار را اشغال می کند.
• نوع تجهیزات جابه جایی: استفاده از جک پالت، لیفتراک یا جابه جایی دستی، نیاز متفاوتی برای مسیرهای دسترسی ایجاد می کند.
• نرخ ورود و خروج کالا: انباری با گردش کالای بالا به فضای مناسب برای دریافت، آماده سازی و خروج کالا نیاز دارد.
• موجودی در زمان اوج: برای کسب و کارهای فصلی بهتر است ظرفیت مورد نیاز در دوره های اوج نیز بررسی شود.

محاسبه فضای انبار برای کالاهای مختلف

روش محاسبه فضای انبار برای همه کالاها یکسان نیست. کالاهای کوچک و بسته بندی شده را می توان با تعداد و ابعاد آنها محاسبه کرد، اما برای کالاهای بزرگ، حجیم یا نامنظم باید فضای واقعی اشغال شده و روش قرارگیری آنها در انبار بررسی شود.

برای کالاهای پالت شده، تعداد پالت ها، ابعاد پالت، ارتفاع بار، تعداد طبقات و نوع سیستم نگهداری اهمیت زیادی دارد. در چنین شرایطی بهتر است به جای محاسبه صرف متراژ کف، تعداد موقعیت های قابل استفاده برای پالت را نیز مشخص کنید.

برای کالاهای حجیم مانند لوازم خانگی، تجهیزات صنعتی یا مبلمان نیز اندازه بسته بندی، امکان روی هم قرار دادن و نحوه دسترسی اهمیت بیشتری پیدا می کند. در این موارد ممکن است یک انبار با متراژ مناسب روی کاغذ، در عمل ظرفیت کافی برای چیدمان و جابه جایی کالا نداشته باشد.

اگر کالاها کوچک هستند اما تنوع آنها زیاد است، موضوع دیگری مطرح می شود: دسترسی. ممکن است فضای خالی زیادی در انبار داشته باشید اما به دلیل چیدمان نامناسب، دسترسی به کالاها دشوار باشد. بنابراین ظرفیت واقعی انبار باید علاوه بر مقدار فضای اشغال شده، بر اساس نحوه استفاده از آن نیز بررسی شود.

آیا متراژ انبار تنها معیار انتخاب انبار است؟

خیر. متراژ تنها یکی از معیارهای انتخاب انبار است. ممکن است یک فضای کوچک با ارتفاع مناسب و چیدمان صحیح، برای کسب و کار شما کاربردی تر از یک فضای بزرگ با طراحی نامناسب باشد.

قبل از اجاره انبار بهتر است این موارد را بررسی کنید:

• متراژ و ابعاد واقعی فضای قابل استفاده.
• ارتفاع مفید انبار.
• امکان چیدمان عمودی کالا.
• عرض مسیرهای دسترسی.
• امکان ورود و خروج کالا.
• شرایط نگهداری متناسب با نوع کالا.
• امنیت و کنترل دسترسی.
• امکان افزایش یا کاهش فضای مورد استفاده در آینده.

اگر به دنبال اجاره انبار کانتینری هستید نیز همین منطق برقرار است. ظرفیت اسمی کانتینر باید در کنار ابعاد واقعی کالا، نحوه چیدمان و فضای لازم برای دسترسی بررسی شود. به همین دلیل بهتر است قبل از انتخاب، حجم کالا و روش قرارگیری آن مشخص باشد.

سوالات متداول درباره محاسبه فضای انبار

چگونه فضای مورد نیاز برای انبار را محاسبه کنیم؟

ابتدا تعداد و ابعاد کالاها را مشخص کنید، سپس فضای کف مورد نیاز را محاسبه کنید و در ادامه فضای لازم برای راهرو، دسترسی، چیدمان و عملیات ورود و خروج را در نظر بگیرید.

آیا ارتفاع انبار در محاسبه فضای انبار مهم است؟

بله. اگر کالا قابلیت چیدمان عمودی یا نگهداری در قفسه داشته باشد، ارتفاع مفید انبار می تواند ظرفیت ذخیره سازی را افزایش دهد. البته ارتفاع قابل استفاده باید با توجه به نوع کالا، تجهیزات و الزامات ایمنی تعیین شود.

آیا تعداد کالا برای تعیین متراژ انبار کافی است؟

خیر. تعداد کالا به تنهایی کافی نیست. ابعاد، وزن، شکل، امکان روی هم چیدن، تنوع کالا و روش دسترسی نیز بر فضای مورد نیاز تاثیر دارند.

برای اجاره انبار چه مقدار فضای خالی باید در نظر گرفت؟

نباید انبار را دقیقا تا ظرفیت اسمی آن پر کرد. مقداری فضای آزاد برای دسترسی، جابه جایی، ورود کالا و تغییرات موجودی لازم است. میزان این فضای آزاد به نوع کالا و شیوه بهره برداری از انبار بستگی دارد.